Bảo hộ lao động (phương tiện bảo vệ cá nhân – PPE) không chỉ là trang bị hỗ trợ mà còn là nghĩa vụ pháp lý được quy định rõ ràng trong Bộ luật Lao động 2019 và Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015. Vậy ai bắt buộc phải sử dụng bảo hộ lao động? Doanh nghiệp và người lao động cần nắm rõ để tránh vi phạm và bảo vệ sức khỏe.
1. Ai bắt buộc phải sử dụng bảo hộ lao động?
Theo Điều 23 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015:
“Người lao động làm công việc có yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại được người sử dụng lao động trang cấp đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân và phải sử dụng trong quá trình làm việc.”
Đối tượng bắt buộc sử dụng bao gồm:
- Người lao động làm việc trong môi trường có yếu tố nguy hiểm hoặc có hại (nhiệt độ cao/thấp, tiếng ồn, bụi, hóa chất, điện, làm việc trên cao, máy móc nguy hiểm…).
- Người lao động thuộc các ngành: xây dựng, cơ khí, hóa chất, điện, khai thác, sản xuất công nghiệp, vận tải, nông – lâm – ngư nghiệp có rủi ro…
- Cả người lao động hợp đồng chính thức, hợp đồng thời vụ và một số trường hợp lao động khác theo quy định của Luật An toàn, vệ sinh lao động.
Người sử dụng lao động (doanh nghiệp, cơ sở sản xuất) có trách nhiệm bắt buộc phải:
- Trang cấp đầy đủ, đúng chủng loại, đúng chất lượng phương tiện bảo vệ cá nhân.
- Không được phát tiền thay cho việc trang cấp.
- Hướng dẫn, giám sát việc sử dụng.
- Thay thế khi hư hỏng hoặc hết hạn sử dụng.
Người lao động có nghĩa vụ sử dụng và bảo quản đúng cách các trang bị đã được cấp (Điều 6 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015).
2. Căn cứ pháp lý quan trọng
- Bộ luật Lao động 2019 (Điều 5): Người lao động có quyền được bảo hộ lao động và làm việc trong điều kiện bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động.
- Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 (Điều 16, Điều 23): Quy định trách nhiệm trang cấp và nghĩa vụ sử dụng phương tiện bảo vệ cá nhân.
- Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH: Quy định chi tiết chế độ trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân theo từng nghề, công việc và yếu tố nguy hiểm/có hại.
- Nội dung trang bị bảo hộ lao động là một trong những nội dung chủ yếu bắt buộc phải có trong hợp đồng lao động (Điều 21 Bộ luật Lao động 2019).
3. Các trường hợp bắt buộc phải trang bị và sử dụng bảo hộ lao động
Người lao động phải được trang bị và bắt buộc sử dụng khi tiếp xúc với các yếu tố như:
- Làm việc trên cao, gần mép hố, mái nhà…
- Tiếp xúc hóa chất, dung môi, bụi độc hại.
- Môi trường nhiệt độ cao hoặc thấp, tiếng ồn lớn.
- Làm việc với máy móc, thiết bị có nguy cơ chấn thương cơ học.
- Nguy cơ điện giật, cháy nổ, bức xạ…
- Làm việc ngoài trời dưới nắng nóng kéo dài (trường hợp này nhiều doanh nghiệp lựa chọn áo điều hòa để hỗ trợ).
Khi lựa chọn trang bị, chất lượng sản phẩm đóng vai trò quyết định đến hiệu quả bảo vệ. Bạn có thể tham khảo bài viết chi tiết về điều gì quyết định chất lượng áo điều hòa để hiểu rõ các yếu tố quan trọng như chất liệu vải, quạt, pin và thiết kế.
4. Trách nhiệm của doanh nghiệp khi trang bị bảo hộ lao động
Doanh nghiệp phải đảm bảo:
- Đúng chủng loại, đủ số lượng, đạt tiêu chuẩn/quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.
- Không buộc người lao động tự mua hoặc thu tiền để mua.
- Tổ chức huấn luyện sử dụng đúng cách.
- Kiểm tra, bảo dưỡng và thay thế định kỳ.
Chi phí trang bị bảo hộ lao động phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Để nắm rõ các yếu tố ảnh hưởng đến giá thành, bạn có thể xem thêm bài giá áo bảo hộ phụ thuộc vào yếu tố nào – top 7 yếu tố.
5. Hậu quả nếu không tuân thủ
- Đối với doanh nghiệp: Bị xử phạt hành chính theo Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động (mức phạt có thể lên đến hàng chục triệu đồng tùy quy mô vi phạm). Trường hợp xảy ra tai nạn lao động do thiếu trang bị có thể dẫn đến trách nhiệm dân sự, thậm chí hình sự.
- Đối với người lao động: Không sử dụng đúng quy định có thể bị xử lý kỷ luật lao động theo nội quy công ty. Quan trọng hơn, nguy cơ tai nạn và bệnh nghề nghiệp tăng cao.
6. Kết luận
Ai bắt buộc phải sử dụng bảo hộ lao động?
→ Người lao động làm việc trong môi trường có yếu tố nguy hiểm, có hại bắt buộc phải sử dụng.
→ Doanh nghiệp bắt buộc phải trang cấp đầy đủ và giám sát việc sử dụng.
Tuân thủ quy định không chỉ giúp doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý mà còn bảo vệ sức khỏe, tính mạng người lao động – tài sản quý giá nhất của mọi tổ chức.
Wiki Bảo Hộ Lao Động luôn cập nhật kiến thức pháp lý và hướng dẫn lựa chọn trang thiết bị phù hợp để hỗ trợ doanh nghiệp và người lao động thực hiện đúng quy định.
